De enorme onderhouds- en vernieuwingsopgave van Rijkswaterstaat vraagt om slimme samenwerking in de hele keten. Voor de MKB-maakindustrie liggen daar grote kansen. Mark Helder, voorzitter Koninklijke Metaalunie en Roger Mol, hoofdingenieur-directeur Duurzaamheid en Leefomgeving én Chief Procurement Officer bij Rijkswaterstaat, gingen daarover met elkaar in gesprek. Over hoe innovatie, duurzaamheid én de kracht van innovatief vakmanschap van de MKB-maakindustrie Rijkswaterstaat vooruit kan helpen.

De samenwerking tussen Rijkswaterstaat en Metaalunie ontstond vanuit de behoefte om elkaar beter te begrijpen. “Wij wilden niet langer alleen een beeld van elkaar hebben, maar echt in gesprek”, vertelt Mol. “De onderhouds- en vervangingsopgave is enorm. Dat kunnen we niet alleen oplossen; daarvoor hebben we de gehele markt nodig, juist ook de gespecialiseerde MKB-maakbedrijven. Deze MKB-maakbedrijven zitten grotendeels in een andere positie dan de hoofdaannemer in de keten, maar zijn wel een belangrijk onderdeel van de gehele keten.” Helder sluit daarbij aan. “Onze leden maken, repareren en onderhouden. Dat sluit naadloos aan op wat Rijkswaterstaat nodig heeft. Het gaat om een complexe opgave en een grote keten; het is belangrijk dat innovatie vanuit zowel de markt als Rijkswaterstaat wordt aangejaagd.”


 

Kansen in de keten urgenter dan ooit De cijfers van de Algemene Rekenkamer spreken boekdelen. De achterstand in onderhoud bedraagt bij Rijkswaterstaat inmiddels 34,5 miljard euro. Dat geld is nodig, maar dat is er op dit moment niet. Samen met de achterstand in onderhoud bij ProRail komt dit in totaal neer op meer dan 50 miljard euro. Die constatering, benadrukt Mol, laat zien dat samenwerking essentieel is. “Om deze enorme opgave voor elkaar te krijgen, hebben we – naast financiële middelen – mankracht nodig. De productiviteit moet omhoog, want de opgave groeit terwijl het aantal beschikbare mensen afneemt. Dat vraagt om kortere lijnen en meer vertrouwen in de keten.” Helder ziet dezelfde noodzaak. “De grootste winst zit in de keten als geheel. Als bedrijven elkaar weten te vinden, kun je sneller schakelen . Het project rond de Coenbrug bij Koog aan de Zaan was daar een goed voorbeeld van. Het betrof een beweegbare brug die functioneel hersteld moest worden. Na contractering konden MKB-maakbedrijven, via een bouwteamachtige aanpak, direct meedenken. Dat levert creativiteit én snelheid op.”

Innovatie is meer dan technologie
Mol merkt wel dat het woord innovatie vaak verkeerd wordt begrepen. “Veel mensen denken dat innovatie altijd gaat over iets groots en baanbrekends. Maar het kan ook gaan om procesinnovatie of verbetering van de samenwerking. Door meerdere bruggen samen te brengen in één portfolio, kun je leren van de eerste en de volgende sneller en goedkoper uitvoeren. Dat kun je ook zien als innovatie.” Volgens Helder is dat precies de vorm van innovatie waarin de MKB-maakindustrie uitblinkt. “Veel van onze bedrijven zijn heel innovatief in de manier waarop ze technologie toepassen of slimmer produceren. Maar ook hun praktische kennis en ervaring is cruciaal voor deze nationale opgave.”

Samen verduurzamen
Duurzaamheid is voor beide organisaties een belangrijk thema. Mol legt uit dat Rijkswaterstaat via transitiepaden werkt aan circulariteit en CO₂-reductie. “We scherpen stap voor stap de eisen aan. Met koplopersprojecten zetten we de toon, en ondertussen groeit de rest van de markt mee.” Helder ziet een sterke aansluiting met de MKB-maakbedrijven. “Metaal is bij uitstek een circulair materiaal. De schaalgrootte van Rijkswaterstaat en de innovatiekracht van MKB-maakbedrijven vullen elkaar goed aan . Als je die combineert, ontstaan duurzame businesscases die ook economisch houdbaar blijven.” 
Hij noemt het Digitale Product Paspoort (DPP) als voorbeeld. “Daarmee kun je precies vastleggen wat er in een constructie zit, hoe het geproduceerd is en of het hergebruikt kan worden. Dat maakt onderhoud efficiënter én duurzamer.” Mol ziet dat als een logische volgende stap. “Wij werken nu ook met een herbruikbaarheidsscan; een instrument waarmee we systematisch beoordelen welke onderdelen herbruikbaar zijn en onder welke voorwaarden. Daarmee krijgen we vroegtijdig inzicht in wat opnieuw inzetbaar is. Dat sluit direct aan op het DPP. Zo kunnen we materialen straks veel gerichter en op grotere schaal hergebruiken. Dat versnelt de beweging richting circulair werken.”
 
De kracht van vakmanschap
Veel bruggen, tunnels, sluizen en wegen uit de jaren vijftig en zestig naderen het einde van hun technische levensduur en moeten dringend worden gerenoveerd of vernieuwd. Helder benadrukt hoe belangrijk vakmanschap daarbij is. “Renovatie vraagt om mensen die snappen hoe bestaande constructies in elkaar zitten. Dat is typisch de technische vakexpertise van onze leden. Het is specialistisch en vaak innovatief ambachtelijk werk, dat vergt kennis, maar ook ervaring.” Mol vult aan dat renovatie en innovatie elkaar niet uitsluiten. “We willen dat onderdelen worden gestandaardiseerd waar dat kan,  maar tegelijk moeten we de unieke kennis van vakmensen benutten. Dat is de balans tussen industrieel en ambachtelijk werken.” Met de huidige onderhoudsachterstand wordt dat vakmanschap alleen maar belangrijker.

‹‹ Renovatie vraagt om mensen die snappen hoe bestaande constructies in elkaar zitten ››

Toekomstbestendige samenwerking
Vooruitkijkend ziet Mol een duidelijke rolverdeling. “Wij hebben met onze infrastructuur het volume én de opgave, maar we hebben ook de kennis van de MKB-maakindustrie nodig om dit te realiseren. Schaarste aan materialen en personeel maakt dat we slimmer moeten samenwerken.” Helder deelt dat perspectief. “De arbeidsmarktkrapte maakt het verhogen van de productiviteit noodzakelijk. Dat lukt alleen als de keten als geheel sterker wordt. Investeren in samenwerking en technologie is niet vrijblijvend, maar essentieel voor de weerbaarheid van ons land.” En als eensluidende conclusie geldt: “Als we problemen zoals netcongestie én het onderhoud van onze infrastructuur niet tijdig aanpakken, komt Nederland uiteindelijk letterlijk tot stilstand.”

Oproep aan ondernemers
Helder heeft tot slot een duidelijke boodschap voor Metaalunieleden. “Veel ondernemers denken dat Rijkswaterstaat te groot of te ingewikkeld is. Maar juist nu liggen er kansen. De opgave is enorm en vraagt om specialistische bedrijven.” Mol bevestigt dat. “Ook als je niet direct voor Rijkswaterstaat werkt, is jouw expertise in de keten van waarde. Kijk naar de opgaven die er liggen en bedenk waar jij kunt bijdragen. Samen houden we Nederland veilig, leefbaar en bereikbaar; nu en in de toekomst.”