Nederland investeert de komende jaren miljarden extra in Defensie. Maar wie gaat al dat materieel ontwikkelen, produceren en onderhouden? Volgens nieuw onderzoek van Koninklijke Metaalunie en MKB-Nederland ligt een groot deel van het antwoord dichter bij huis dan vaak wordt gedacht. Duizenden MKB-maakbedrijven beschikken over kennis, capaciteit en vakmanschap die nu nog onvoldoende worden benut.
De oorlog in Oekraïne, toenemende geopolitieke spanningen en de wens om minder afhankelijk te zijn van buitenlandse leveranciers hebben defensie hoger op de politieke agenda gezet. Het kabinet wil dat een groter deel van de defensiebestedingen terechtkomt bij Nederlandse en Europese bedrijven. Toch blijkt uit de praktijk dat de Nederlandse MKB-maakindustrie nog maar beperkt betrokken is bij de defensieketen. Om inzicht te krijgen in de mogelijkheden liet Company.info in opdracht van Koninklijke Metaalunie en MKB-Nederland een datagedreven analyse uitvoeren. Daarbij werd gekeken naar bijna 16.000 MKB-maakbedrijven.
De resultaten zijn opvallend. Ongeveer 307 MKB-maakbedrijven blijken momenteel directe leverancier van Defensie te zijn. Daarnaast zijn er circa 490 bedrijven die leveren aan bestaande defensieleveranciers. Maar de grootste ontdekking zit in het onbenutte potentieel. Het onderzoek identificeert ongeveer 3.215 bedrijven die qua kennis, technologie en organisatie sterk lijken op de huidige directe defensieleveranciers. Daarnaast zijn er nog eens circa 3.262 bedrijven die vergelijkbaar zijn met bestaande toeleveranciers in de defensieketen. Samen gaat het om meer dan 6.000 MKB-maakbedrijven die mogelijk een rol kunnen spelen in de verdere versterking van de Nederlandse defensie-industrie.
De kennis is er al
Volgens de onderzoekers lijken de kenmerken van succesvolle defensieleveranciers sterk op die van bedrijven die actief zijn in andere hoogwaardige sectoren, zoals semicon, healthcare, machinebouw en luchtvaart. Veel MKB-maakbedrijven beschikken al over de benodigde kwaliteitsborging, engineeringkennis, specialistische productietechnieken en certificeringen. Dat betekent dat Nederland niet vanaf nul hoeft te beginnen. De industriële basis is grotendeels aanwezig. De uitdaging zit vooral in het beter verbinden van vraag en aanbod. Bedrijven geven aan dat zij vaak onvoldoende weten waar Defensie precies behoefte aan heeft. Welke producten zijn nodig? In welke aantallen? En op welke termijn? Zonder dat inzicht is het lastig om investeringen in machines, personeel of certificeringen te verantwoorden. Ondernemers hebben behoefte aan meer duidelijkheid over de toekomstige vraag, zodat zij gericht kunnen investeren en opschalen.
Niet alleen eindleveranciers
De kansen liggen bovendien niet alleen bij bedrijven die rechtstreeks aan Defensie kunnen leveren. Veel MKB-maakbedrijven kunnen ook instromen als toeleverancier van bestaande defensiebedrijven of internationale hoofdaannemers. Juist deze groep wordt vaak over het hoofd gezien. Het onderzoek laat zien dat er duizenden bedrijven zijn die beschikken over relevante bewerkingstechnieken, engineeringcapaciteit, kwaliteitsborging en productiekennis om onderdelen, halffabricaten of specialistische bewerkingen te leveren Daarmee kunnen zij een belangrijke schakel vormen in de opschaling van de defensieketen. Dat is van groot belang, omdat moderne defensieprogramma’s bestaan uit complexe ketens van producenten, systeemintegratoren en gespecialiseerde leveranciers. Niet ieder bedrijf hoeft daarom rechtstreeks zaken te doen met Defensie om toch een belangrijke bijdrage te leveren aan de versterking van de Nederlandse defensiecapaciteit.
Voordeur ontbreekt
Naast gebrek aan inzicht ervaren veel ondernemers dat de weg naar Defensie moeilijk toegankelijk is. Het rapport beschrijft verschillende praktijkvoorbeelden van bedrijven die beschikken over relevante kennis en capaciteit, maar moeite hebben om toegang te krijgen tot aanbestedingen of toeleveringsketens. Ook spelen lange aanbestedingsprocedures, beperkte toegang tot financiering en onzekerheid over toekomstige opdrachten een rol. Voor veel MKB-maakbedrijven vormen deze factoren een drempel om de stap richting defensiemarkt te zetten. Daar komt bij dat veel ondernemers aangeven dat er geen duidelijke voordeur bestaat. Zij weten vaak niet bij welke organisatie, afdeling of hoofdaannemer zij moeten aankloppen om hun kennis en productiecapaciteit onder de aandacht te brengen.
Samenwerking als sleutel
Volgens Metaalunie en MKB-Nederland ligt de oplossing niet alleen in meer geld, maar vooral in betere samenwerking. Het rapport pleit voor een duidelijker beeld van de toekomstige materieelbehoefte van Defensie, meer langetermijnzekerheid voor bedrijven en een sterkere rol voor brancheorganisaties als schakel tussen overheid en bedrijfsleven. Daarnaast wordt voorgesteld om publiekprivate samenwerkingen op te zetten waarin Defensie, hoofdaannemers en MKB-maakbedrijven gezamenlijk werken aan het opschalen van productiecapaciteit. Hierdoor kunnen geschikte bedrijven sneller worden gekoppeld aan concrete opdrachten en ontstaat meer ruimte om te investeren. Ook wijzen de onderzoekers op het belang van arbeidsproductiviteit. Gezien de grote krapte op de arbeidsmarkt zal opschaling alleen mogelijk zijn wanneer bedrijven tegelijkertijd investeren in slimmer produceren, automatisering en innovatie.
Kans voor economie én veiligheid
Het onderzoek laat zien dat versterking van de defensieketen niet alleen een veiligheidsvraagstuk is. Meer betrokkenheid van Nederlandse MKB-maakbedrijven kan ook bijdragen aan innovatie, productiviteitsgroei, werkgelegenheid en strategische autonomie. De kennis, technologie en productiecapaciteit zijn in ruime mate aanwezig. De uitdaging ligt nu vooral in het zichtbaar maken van die capaciteit en het wegnemen van de belemmeringen die deelname aan de defensiemarkt bemoeilijken. Voor veel MKB-maakbedrijven ligt daar een kans die groter is dan ooit.
Stap in de defensiemarkt
Wil je weten of, en welke kansen er liggen op de defensiemarkt voor jouw bedrijf? Kijk dan op de speciale webpagina's over dit thema op www.metaalunie.nl.